انواع روش های تحقیق

معمولا تحقیق را از منظرهای متفاوت به گونه های مختلف تقسیم می کنند.
معیارهای تقسیم بندی معمولا عبارتند از:
الف-هدف      ب-روش جمع آوری اطلاعات           ج-از نظرروش اجرای تحقیق

اول:تحقیق از نظر هدف معمولا به سه دسته بنیادی ،کاربردی وتوسعه ای تقسیم می شود.
الف-تحقیق بنیادی(Basic Research)     
هدف این نوع پژوهش،توسعه وگسترش نظريه ها (دانش هاي نو)ازطريق کشف ويژگي هاي عمومي ومشترک يااصول کلي است.نظيرتحقيقاتي که چامسکي درموردزبان هاي مختلف موجوددرجهان انجام دادونتيجه گرفت که اين زبانها دارای ويژگي هاي عمومی مشترکي مانند سازمان وترکيب هاي دستوري کماکان مشترک هستندوبراين اساسنظريه زيستي بودن رشدزبان را مطرح کرد
تحقيقات بنيادي خصوصاً در بعد جهت دار، منبع اصلي براي توليد دانش علمي و فني نوين در حوزه تحقيقات كاربردي و توسعه‌اي است. اينگونه تحقيقات معمولاً ديرتر از ساير انواع آن به نتيجه مي‌رسد و در عين حال به سرمايه‌گذاري بيشتري نيز احتياج دارد. لذا بسياري از كشورهاي در حال توسعه كه معمولاً به دنبال نتايج فوري و كوتاه مدت هستند از پرداختن به آن طفره مي‌روند. 
ولي پژوهشگراني كه در حوزه‌هاي كاربردي و توسعه‌اي فعاليت دارند به شدت نيازمند به چنين دانشمنداني هستند كه از نظر علمي و با توجه به واقعيتهاي فني يا اجتماعي آنها را تغذيه و راهنمايي نمايند. البته بايد توجه شود كه چنين دانشمنداني نيز به شدت مورد استقبال كشورهاي توسعه يافته قرار دارند .
تجربيات جهاني در اين زمينه به گونه‌اي است كه به طور سنتي جايگاه تحقيقات بنيادي را در مراكز تحقيقاتي دانشگاهي و مراكز تحقيقات بنيادي مستقل و خاص قرار داده است. بنابراين يكي از وظايف دولت، سازمان برنامه، سازمانهاي پژوهشي دولتي و وزارت علوم، تحقيقات و فن‌آوري اين موضوع بايد باشد كه از شكل‌گيري و رشد و توسعه اين نوع تحقيقات حمايتهاي لازم را بنمايند. البته در كنار اين حمايتها بايد در مقابل اين واقعيت علمي نيز تمكين كرد كه از شروط اساسي موفقيت چنين مراكزي استقلال از دولت و جهت‌گيري‌هاي سياسي مي‌باشد. 
عليرغم اهميت مراكز تحقيقات بنيادي يا نظريه‌پردازي و عليرغم اتخاذ سياستي تحت عنوان ”توجه به تحقيقات بنيادي به عنوان زيربناي تحقيقات كاربردي و تكنولوژيهاي آينده“ در برنامة اول توسعه جمهوري اسلامي ايران و تأكيد بر ايجاد و تقويت اين مراكز در برنامه‌هاي دوم و سوم توسعه هنوز يك نمونه از چنين مراكز در كشور ايجاد نشده است. و لذا ما در ايران فاقد مكتب فكري هستيم. يعني هيچ دانشگاه يا مركز تحقيقاتي وجود ندارد كه براي چند سال روي يك مكتب فكري شناخته شده در جهان كار كند، پژوهشگر بنيادي و كاربردي تربيت كند و تناسب اين مكتب را با شرايط ايران بررسي كنند.
ب-تحقيق کاربردي(Applied Research)
هدف دراين نوع از پژوهش رشدوبهترکردن يک محصول ياروال يک فعاليت وخلاصه آزمودن مفاهيم نظري ومجرد(ذهني)درموقعيت هاي واقعي ميباشد.هرچند دراين تحقيق مانند تحقيق بنيادي اصول مربوط به روش هاي گزينش نمونه واستنباط ها وتعميم ها ازنتایج درمورد جمعيتي که نمونه ازآن انتخاب شده است،رعایت می شود
ج-پژوهش توسعه ای
پژوهشي كه با هدف ترويج نتايج پژوهشهاي بنيادي و كاربردي به منظور استفاده در توليد مواد، فراورده ها، وسايل، ابزار، فرايندها و روشهاي جديد و يا بهبود آنها صورت مي گيرد.
انواع روش تحقیق از نظر روش جمع آوری اطلاعات
 
الف-روش کتابخانه‌ای
 در تمام تحقیقات علمی مورد استفاده قرار می گیرد و دربعضی از آنها موضوع تحقیق از نظر روش‌، از آغاز تا انتها متکی بر یافته‌های تحقیق کتابخانه ای است .

در تحقیقاتی که ماهیت کتابخانه‌ای ندارند نیز محققان ناگزیر از کاربرد روش کتابخانه‌ای در تحقیق خود هستند. در این گروه تحقیقات، محقق باید ادبیات و سوابق مساله و موضوع تحقیق را مطالعه کند. درنتیجه‌، باید از روش کتابخانه ای استفاده کند و نتایج مطالعات خود را در ابزار مناسب شامل فیش‌، جدول‌ و فرم ثبت و نگهداری و درپایان به طبقه بندی و بهره برداری از آن‌ها اقدام کند‌.

با توجه به نقش روش کتابخانه ای درتحقیقات علمی، لازم است محققان از این روش مطلع باشند. نخستین گام در مهارت تحقیق کتابخانه‌ای‌، آشنایی با نحوه استفاده از کتابخانه است‌، یعنی محققان باید از روش‌های کتابداری‌، نحوه استفاده از برگه دان و ثبت مشخصات منابع، نحوه جست‌و جو و سفارش کتاب آگاهی یابند.

کتابخانه‌ها از نظر دسترسی محقق به منابع به سه گروه تقسیم می شوند. نخست، «کتابخانه‌های باز» که درآن‌ها محقق می‌تواند آزادانه میان قفسه‌ها رفت وآمد کند، کتاب‌ها را مورد وارسی قرار دهد و کتاب مورد نظر خود را انتخاب کند. دوم‌، «کتابخانه های بسته» که درآن‌ها محقق امکان دسترسی مستقیم به منابع را ندارد و باید تمام تقاضا‌های خود را به کتابدار تحویل دهد. سوم‌، «کتابخانه‌های نیمه باز» که درآن‌ها بخشی از منابع به طور مستقیم در دسترس ‌محقق قرار دارد ‌و قسمتی دیگر در اختیار کتابداران است .
به عبارتی دیگر،منظور از مطالعات کتابخانه‌ای مطالعاتی است که موضوعات مورد مطالعه در اختیار و دسترس محقق قرار نداشته و غالباً مربوط به گذشته‌ای دور یا نزدیک می‌گردد. به همین دلیل غالباً اصطلاح مطالعات کتابخانه‌ای را مترادف با مطالعات تاریخی بکار می‌برند.

بعنوان مثال تحقیق در زمینه طبقات اجتماعی یا سلسله مراتب اجتماعی عصر صفویه و یا تحقیق در باره سهم اقشار مختلف اجتماعی در انقلاب مشروطیت ایران را در ردیف مطالعات کتابخانه‌ای محسوب می‌نمائیم . در این روش منابع اصلی مورد استفاده , کتب و مدارک منثور و منظومی است که از آن دوره‌ها بجای مانده است .
ب-روش تحقیق میدانی
در این روش محقق مدتی در میان جامعه مورد تحقیق خود زندگی می‌کند و به تحقیق درباره موضوعی خاص در آن محیط می‌پردازد. محقق هیچگونه دستکاری در محیط انجام نمی‌دهد، بلکه بدون هیچ دخالتی در جریان طبیعی رویدادها تا آنجایی که می‌تواند اطلاعات جمع آوری می‌کند در این تحقیق میدانی ، مشاهده عنصر اصلی را تشکیل می‌دهد
به عبارتی،منظور از مطالعات میدانی تحقیقاتی است که موضوع مورد مطالعه در اختیار محقق قرار داشته باشد و یا به عبارت دیگر محقق را بدان دسترسی باشد بعنوان مثال وقتی محقق هدفش مطالعه در زندگی کشاورزان ساکن یک روستا و یا قشری از جامعه و یا گروهی از کارگران یک موسسه تولیدی و یا مردم عشایری باشد مطالعه, از نوع مطالعه میدانی است و اطلاق اصطلاح میدانی به مفهوم ارتباط مستقیم و رویاروی محقق با پدیده های مورد مطالعه است .
دربخش هاي قبلي گفتيم روش هاي تحقيق از سه منظر قابل تقسيم بندي هستند:
الف.از منظرهدف که به دودسته بنيادي وکاربردي تقسيم مي شوند
ب.ازمنظرروش هاي جمع آوري اطلاعات که به دودسته کلي ميداني(پيمايشي) وکتابخانه اي تقسيم مي شوند وروس ميداني به روش هاي پرسشنامه،مصاحبه ومشاهده تقسيم مي شود
واما از منظر ديگر،يعني 
ج.ازمنظرروش اجراي تحقيق که به 9روش تقسيم مي شود
ازاين قسمت قصدداريم تا به طور اجمال اين 9روش راموردبررسي وشناسايي قراردهيم
1.روش تاريخي
اين روش درمورد تحقيقاتي به کارمي رود که درمورد موضوعي که درگذشته اتفاق افتاده صورت مي گيرد.
دراين روش محقق تلاش مي کند تا باتوجه به گذشت زمان ودوربودن زمان واقعه بابررسي اسناد ومدارک مربوط به آن به بررسي تمام يا قستي از واقعه که مورد توجه اوقرارگرفته بپردازد.حتي ممکن است درباره همان قسمت موردعلاقه محقق ،قبلا تحقيقاتي صورت گرفته باشد امامحقق يابازاويه اي ديگر ويااينکه بادسترسي به سند جديد وياپي بردن به مخدوش بودن اسناد مورد استناد درتحقيقات مشابه بخواهد موضوع را مورد پژوهش وتحقيق قراردهد.
بنابراين يک موضوع تاريخي مي تواند درصورت برخورد ابهام آميز ،از دهها زاويه وبااهداف متفاوت مورد بررسي قرار گيرد وبرخلاف عده اي که معتقدند موضوعات تاريخي خيلي نمي تواند مورد پژوهش باشداتفاقا به دليل سختي دستيابي به اسناد وتغييرنگرش انسان ها درادوار مختلف زماني، مي تواند هميشه به عنوان يک موضوع زنده مورد پژوهش قراربگيرد.
البته يکي ازآفات اين تحقيقات درکشور ماکه درسايرتحقيقات هم وجوددارد امادراين بخش بيشتر خودنمايي مي کند کپي برداري از تحقيقات صورت گرفته است که اين شائبه راايجاد مي نمايد که تحقيق تاريخي نمي تواند شامل گستردگي موضوع باشد
هدف دراين روش:تجزيه وتحليل وتفسير وبهره برداري از وقايع گذشته بامنطور کشف اصول ويژگي هاي مشترک رفتار انساني براي درک وقايع مشابه مي باشد
ويژگي هاي تحقيق تاريخي:
1.محقق به دنبال بررسي درستي وصحت اطلاعات موجوددرباره موضوع مي باشد
2.منابع موردنياز واستفاده محقق به دودسته تقسيم مي شود:
-منابع دست اول مانند اسنادي که توسط ناظران واقعي جمع آوري شده است ويا توسط آنان ايجادگرديده است ويا اثار نقاشي،دست نوشته ها،ابزار ولباس مورد استفاده درآن زمان 
-منابع دست دوم مانند گزارش هايي که توسط افرادي که مستقيما ناظرواقعي نبوده اند اما توانسته اند از طريق منابع دست اول به اطلاعاتي دست يافته باشند
به طورطبيعي محقق درصورت وجودمنابع دست اول بايد از آنها استفاده نمايد
3.محقق بايد منابع وآثاررا مورد نقد وبررسي دقيق قراربدهد.مثلا حتي در وقايع تاريخي اطلاعات منابع دست اول نيز مورد نقد قرار گيرد چرا که امکان دارد براثرانگيزه اي خاص اطلاعات وتصوير درستي از موضوع ارائه نگردد واطلاعات براساس بي طرفي تنظيم نشده باشد.ضمن اينکه بررسي صحت ساير آثار مانند دست نوشه ها،نقاشي ها،سکه ها وياابزارنيزاز وظايف محقق مي باشد.
به عنوان نمونه مي توان به چند مثال اشاره کرد:
-بررسي تاثيراصلاحات اميرکبير برساختار قدرت درايران دوره قاجار
-بررسي مباني فرهنگي سياست خارجي ايران دردوره شاه عباس
-بررسي وضعيت آموزش وپرورش دوره سامانيان
-بررسي تاثيرشرايط سياسي واجتماعي برشکل گيري مکتب بهزاد(نگارگري)
-بررسي نقش قذرت هاي بزرگ در شکست مصدق
2.تحقيق توصيفي
تحقيق توصيفي به پژوهشي گفته مي شود که محقق به توصيف عيني،واقعي ومنظم خصوصيات يک پديده مي پردازد.دراين روش محقق بااستفاده از روش هاي مختلف جمع آوري اطلاعات سعي مي کند تا تصويري نسبتا درست از پديده مورد نظرخودارائه دهد.
ويژگي هاي تحقيق توصيفي:
1.توجه اصلي محقق به توصيف وگزارش نويسي از وقايع بدون دخالت دادن گرايش ها ونظرات خود مي باشد.
2.دراين روش وقايع مورد مقايسه وارزشيابي نيز قرار مي گيرند.
هدف روش توصيفي:
توصيف ويا توضيح شرايط موجود به صورت منظم
به عنوان نمونه چند نمونه از عناوين مربوط ارائه مي گردد:
-بررسي انتظارات جوانان 20تا25ساله شهرکرد ازرييس جمهورآينده
-بررسي ميزان محبوبيت کانديداهاي رياست جمهوري دوره دهم  در اهواز 
-بررسي وضعيت وميزان گرايش دختران 18تا25ساله اصفهان به موسيقي پاپ
-بررسي دلايل فرهنگي گرايش به اعتياد درمشهد در 5سال اخير
3.تحقيق تداومي ومقطعي
تحقيق تداومي تحقيقي است که محقق درآن چگونگي مراحل رشد ويا تغييرات به وجودآمده درزمان مشخص را مورد بررسي قرار مي دهد.به عنوان مثال چگونگي رشد وتکامل ذهني گروه خاصي از کودکان در سنين 6تا12سالگي.
هدف تحقيق:
مشخص نمودن چگونگي رشد،تغييرکمي ويا کيفي متغيري خاص دريک دوره زماني مشخص
ويژگي هاي تحقيق تداومي ومقطعي
1.محقق بايددراين نوع از تحقيق به مطالعه متغيرها ورشدوگسترش آنها دراثرگذشت زمان با توجه به نظام تغييرات رشد،ميزان تغييرات،جهت وپيامدهاي اين تغييراتوعوامل مرتبط وموثربراين تغييرات بپردازد .
2.مدت زمان اين تحقيق طولاني بوده ومعمولا ذراثرگذشت زمان ازتعدادنمونه ها کاسته شده وبراي محقق دردسرهايي را فراهم مي نمايد.دراين رابطه چندنکته محل توجه است:
اولا،دلايل متعددي مي تواند براي اين افت مي تواند وجودداشته باشد مانند فوت برخي از نمونه ها،تغييرمحل سکونت،عدم تمايل براي همکاري و...
ثانياجايگزيني نمونه هاي ديگر ممکن است همراه باگرايش ها وتعصبات محقق باشد.ضمن اينکه حتي ممکن است گذشته از تعصبات محقق،شرايط اجتماعي وپيراموني که درآن زمان متفاوت گشته برروند انتخاب نمونه تاثير بگذارد
3.محقق بايدباتوجه به طولاني بودن روند تحقيق پيوستگي وميزان هزينه هاي مختلف راازابتداپيش بيني نمايد.
4.بين تحقيق تداومي ومقطعي تفاوت وجوددارد.
-درتحقيق مقطعي تعداد نمونه بيشتراز تحقيق تداومي مي باشد.اما درتحقيق تداومي متغيرهاي مورد مطالعه بيشتر از تحقيق مقطعي مي باشد
-درتحقيق تداومي مطالعه وبررسي ميزان تغييرات هر عاملي درظرف زمان ،هدف اصلي مي باشد
-درتحقيق مقطعي هزينه تحقيق کمتر است.
-درتحقيق مقطعي مراحل مختلف کاريکي نيستند.
نمونه هايي از تحقيق تداومي ومقطعي:
-بررسي وضعيت رشدذهني کودکان 6تا12ساله شهرکرد 
-بررسي وضعيت شکل گيري تعامل اجتماعي نوجوانان13تا17 ساله تبريز
  4.تحقيق موردي وزمينه اي
دراين نوع از تحقيق،توجه محقق بيشتر به آن نکات وعوامل مهم ويا بامعني است که به درصورتي درشناخت گذشته وحال ويا مطالعه ميزان تغييرات يک مورد خاص موثراست.
هدف تحقيق موردي وزمينه اي:
شناسايي ودرک جامعي ازيک دوره کامل يا قسمتي مهم از يک واحد.اين واحد مورد مطالع ممکن است يک فرد،فاميل،يک گروه،يک موسسه اجتماعي ويا يک جامعه باشد.
ويژگي هاي تحقيق موردي وزمينه اي
1.اين روش به طورعميق کنش وواکنش هاي ميان عوامل به وجودآورنده تغييريارشد وگسترش رادرمورديا زمينه اي ويژه وارسي مي کند
2.ارائه دهنده تصوير کامل وسازمان يافته اي از واحد تحقيق است
3.برعکس تغيير تحقيق توصيفي،هدف دراينجا بررسي تعدادبيشتري متغير دريک نمونه محدود است درحالي که درتحقيق توصيفي هدف،بررسي تعدادکمتري متغير درنمونه هاي بيشتر است.
نمونه هايي از تحقيق موردي وزمينه اي:
-بررسي تحقيقات ومطالعه پياژه از رشد شناختي کودکان
-بررسي وضعيت تحصيلي،تعامل اجتماعي وخصوصيات رفتاري دانش آموز احمدي(داراي اختلال يادگيري)
-مطالعه شرايط زندگي فرهنگي مردم در منطقه 15تهران
5.تحقيق همبستگي ياهمخواني
دراين روش محقق دوياچنددسته از اطلاعات مختلف مربوط به يک گروه يا يک دسته از اطلاعات از دويا چند گروه رادراختيار قراردارد وتلاش دارد تاميزان تغييرات دريک يا چند عامل دراثرتغييرات يک ياچند عامل ديگر راموردبررسي قرار دهد.
هدف تحقيق همبستگي:
بررسي ميزان تغييرات يک ياچندعامل دراثرتغييرات يک ياچندعامل ديگر از طريق به دست آوردن ضريب همبستگي
ويژگي هاي تحقيق همبستگي 
1.معمولا دراين روش محقق درصدد پاسخگويي به سه سوال است:
اول،آيا رابطه اي بين اين دودسته از اطلاعات وجود دارد يا نه؟
دوم،در صورت مثبت بودن جواب سوال بالا سوال دوم طرح مي شود وآن اينکه،"آيا جهت همبستگي مثبت است يا منفي؟"
سوم،ميزان همبستگي چقدراست؟
درحالت همبستگي مثبت،تغييرات درهردودسته اطلاعات دريک جهت است.
در حالت همبستگي منفي،تغييرات در هردودسته اطلاعات در جهت خلاف يکديگر عمل مي نمايند.
2.محقق براي محاسبات آماري حداقل به دو دسته اطلاعات نياز دارد تابتواند پاسخ اين سه سوال را بدهد.
3.اين روش زماني به کار مي رود که تعداد متغيرهاي بازيگر در موقعيت آزمايش زياد باشد، به طوري که از طريق روش هاي ديگر قابل کنترل ودستکاري نباشد
4.اين روش ،ارزيابي چند متغير وروابط فيمابين آنها رادر لحظه اي ويژه ودر شرايط واقعي امکان دارد.
5.دراين روش صرفا در جات همبستگي وروابط بين متغيرها مورد پژوهش قرار مي گيرد.
6.دراين پژوهش الزاما روبط علي ومعلولي شناسايي نمي شود بلکه صرفا مشخص مي شود کدام متغير باکدام متغير به طورنسبي در جهت مثبت يا منفي همگام است.
7.دراين روش تحقيق به علت ضعف کنترل شديد متغيرهاي مستق اثر عوامل خارج از حوزه تحقيق برنتايج زياد است
نمونه هايي از روش تحقيق همبستگي وهمخواني:
-بررسي رابطه شرکت در کلاس هاي آمادگي کنکور ورتبه کسب شده درآزمون سراسري دانشگاه ها در منطقه 2تهران
-بررسي ميزان رابطه ميان استفاده از روش فعال با ميزان يادگيري دانش آموزان ابتدايي دختر يزد
-بررسي تاثير ميزان حضور دانشجويان رشته نقاشي در نمايشگاه هاي هنري در افزايش انگيزه تحصيلي آنان
 
6.تحقيق علي يا پس از وقوع
دراين روش تحقيق،محقق به دنبال کشف وبررسي روابط بين عوامل وشرايط خاص يانوعي رفتار که قبلا وجودداشته يا رخ داده ازطريق مطالعه نتايج حاصل از آن است
هدف تحقيق علي يا پس از وقوع:
بررسي امکان وجودروابط علت ومعلولي از طريق مشاهده ومطالع نتايج موجود وزمينه قبلي آنها به اميد يافتن علت وقوع پديده يا عمل است.
ويژگي هاي تحقيق علي:
1.هنگامي مفيد است که کنترل تجربي متغيرها غيرعملي وپرخرج است.
2.ارائه اطلاعات مفيد درمورد کيفيت پديده ها يا وقايع
3.عدم دخالت محقق در وقوع واقع چون واقعه قبلا رخ داده ومحقق بعذ از آن بررسي مي کند
4.عدم توانايي کنترل متغيرهاي مستقل
5.عدم اطمينان محقق از شناسايي کامل تمام علل وقوع پديده
6.چون يک پدیده از تعامل مجموعه از علل به وجود مي آيد محقق بايد به اين نکته توجه داشته باشد که علت ها به تنهايي معمولا باعث واقع يا پديده اي نمي گردند.بلکه تعامل باعث وقوع پديده است
7.محقق بايد توانايي درک چگونگي علت وپديده راباتوجه به گذشت زمان داشته باشد.
نمونه هايي از تحقيق علي
-بررسي علل وقوع انقلاب اسلامي ايران
-بررسي علل خودکشي جوانان اروميه اي در 10سال اخير
-بررسي علل ترک تحصيل دختران روستاهاي شهرستان فريمان دردهه گذشته
-بررسي علل تجاوز عراق به ايران
-بررسي علل تصادفات منجربه مرگ در جاده چالوس در سال گذشته
-بررسي علل فرهنگي طلاق زنان مطلقه شهرستان سميرم در 5سال گذشته
-بررسي علل معلوليت دانش آموزان استثنايي کاشان
 
7.تحقيق تجربي حقيقي
دراين روش،محقق شرايط محيطي خاصي را دستکاري مي کند تا به تاثيراين تغييرات برگروه نمونه پي ببرد
هدف روش تحقيق تجربي حقيقي
اين روش دوهدف دارد:اول،پيش بيني وقايع در شرايط تجربي است ودوم،تعميم يافته ها از مطاله نونه ها به محيط هاي بزگتر خارج از آژمايشگاه 
ويژگي هاي روش تحقيق تجربي:
1.دراين روش محقق مبادرت به تشکيل دوگروه مي نمايد:
-گروه تجربه(expermental group):اين گروه تحت شرايط خاص مدنظر محقق قرار مي گيرد
-گروه شاهد(control group):گروهي که تحت شرايط خاص محقق نبوده اند
2.محقق دراين روش بايد از روش هايي براي کنترل متغيرهاي ناخواسته يا نامربوط انجام دهد تا تحقيق ذريک محيط کاملا تجربي صورت گيرد.اين کنترل به چند صورت مي باشد:
-حذف کامل متغيرهاي نامربوط از محيط تجربي مانند حذف عوامل حواس پرتي نمونه ها
-همانند کردن نمونه ها(matching cases)
-موازنه کردن نمونه ها(balancing cases)
-تجزيه وتحليل کوواريانس (analysis of covariance)
-استفاده از روش اتفاقي يا تصادفي در انتخاب نمونه ها(randomizational method)
3 .کنترل شديد متغيرها از طريق کنترل مستقيم صورت مي گيرد البته با روش تصادفي
4.محقق به دنبال کاهش تاثير متغيرهاي نامربوط وافزايش تاثير متغيرهاي مستقل مد نظرخود بوده وتلاش مي کند تااشتباهات آماري رابه حداقل برساند
5.نتايج تحقيق بايد پاسخگوي سوالات وفرضيه ها باشد
6.قابليت تعميم نتايج حايز اهميت است
7.دراين روش تاثيرات متغيرهاي مستقل وهمچنين ميزان اين تاثير مورد بررسي قرار مي گيرد
8.به خاطر سختي کنترل تمام متغيرها اين روش جزء محدودترين روش ها مي باشد.
 
نمونه هايي از روش تحقيق تجربي:
-بررسي روس تدريس سخنراني وفعال برميزان يادگيري درس فارسي
-بررسي استفاده از تمرينات ورزشي در ميزان کاهش اضطراب دانش آموزان مدرسه تلاش
 
8.تحقيق تجربي نيمه حقيقي
دراين روش چون امکان کنترل تمام متغيرها وجود نداشته محقق فقط مي تواند برخي از متغيرها را کنترل نمايد ودرشرايط واقعي اجتماعي به کار مي رود
هدف از روش تحقيق نيمه تجربي:
نزديک شدن به تحقيق تجربي حقيقي است اما شرايط اجازه کنترل ودستکاري تمام متغيرها را نمي دهد.
ويژگي هاي تحقيق نيمه تجربي:
1.بيشتر مطالعاتي که درزمينه مشکلات ومسايل اجتماعي مانند جرم،آشوب،اعتياد و...مي باشد قابليت استفاده از اين روش رادارا مي باشند.
2.مهم ترين وظيفه محقق،شناسايي عوامل عدم کنترل متغيرها وارزشيابي کيفي وکمي آنان است تا بتواند باارائه آنها تحقطق خودرامستندتر نمايد
3.معمولا حتي مطالعات تجربي حقيقي درمورد انسان ،بيشتر نيمه تجربي مي باشد
 
نمونه اي از روش تحقيق نيمه تجربي:
-بررسي تاثير روتدريس اکتشافي درآموزش علوم دوره ابتدايي مدرسه ايمان
9.تحقيق عملي(ويژه محيط هاي آموزشي)
دراين روش محقق بايديافته هايش راازنظر استفاده عملي در موقعيت محلي ومنطقه اي ارزشيابي کند نه درگستره کاربردهاي کلي وعمومي
تحقيق عملي يا پژوهش حين عمل به عنوان يكي از ابزارهاي بهبود آموزش و تدريس جايگاه خود را به‌سرعت در نظامهاي آموزشي بازيافته است. از دلايل گسترش اين انديشه در نظام آموزشي، ناكارآمدي تحقيقات سنتي در پاسخگويي به سوالات اساسي آموزش و پرورش به‌ويژه در سطح كلاسهاي درس است. مدتها است كه فاصلة بين تحقيقات سنتي و نيازهاي معلمان منشاء اعتراض و انتقاد از شيوه‌هاي موجود تحقيقات آموزشي گرديده است. گرچه بايد سهم و نقش اين‌گونه تحقيقات را در جاي خود محفوظ و محترم شمرد؛ اما بخشي مهم از نيازهاي معلمان، اصولاً با روشهاي سنتي قابل پاسخگويي نيستند و معلمان بايد خود فعالانه در توليد دانش بومي مورد نياز عمل نمايند. دانشي كه قابل كاربرد در موقعيتهاي نامعين آموزشي و تدريس توسط آنها مي‌باشد. بديهي است اين دسته از فعاليتهاي پژوهشي نيز اعتبار مربوط به خود را دارا مي‌باشند و نمي‌توان آنها را جايگزين بخش ديگري از تحقيقات نموده پيام اقدام‌پژوهي به پژوهشگران و كارورزان اين است كه آموزش و پرورش ماهيتي پيچيده و چند وجهي دارد كه نمي‌توان نيازهاي پژوهشي آن را صرفاً با تكيه بر چند روش ـ به‌ويژه سنتي ـ مرتفع نمود. بايد براي بهبود آموزش و تدريس از همه ظرفيتهاي پژوهشي از جمله پژوهش در عمل استفاده نمود
هدف روش تحقيق عملي:
هدف اساسي تحقيق عملي، شناسايي، بررسي، تبيين و حل مسأله و مشكل محيط كار و فعاليت‌ است (كلاس درس، مدرسه، ادارات آموزش و پرورش) و از نتايج آن براي حل مسائل خاص در موقعيت‌هاي معين استفاده مي‌شود و پژوهشگر پژوهش خود را شخصاً به مرحله اجرا درمي‌آورد.معلمان و كاركنان علاقه‌مند مي‌توانند با بهره‌گيري از اين رويكرد به پژوهش بپردازند و به تدوين گزارش مربوط اقدام نمايند.
باتوجه به اينکه لازم است تا تفاوت هاي اين روش باساير روش ها مشخص شود به جدول زير دقت فرماييد:
تفاوت هاي "تحقيق عملي" وپژوهش هاي مرسوم دانشگاهي
 
اقدام پژوهي پژوهش مرسوم دانشگاهي
تغيير براساس شواهد کلاس درس ومدرسه تغيير براساس فرضيه هاي پژوهشگران
نمونه واقعي مورد نظر است نمونه انتخابي مدنظر است
پژوهش توسط خود معلمان درگير صورت مي گيرد وهدف حل مساله است پژوهش توسط افراد بيروني وناظر برمساله صورت مي گيرد وهميشه حل مساله مدنظر نيست
کاربست فوري نتايج پژوهش عدم لزوم به کارگيري يافته هاي پژوهشگر
ارزشيابي از تحقيق ويافته ها را خود معلمان پس از اقدام به آن انجام مي دهند ارزشيابي از کار محققان رامعمولا افراد ديگر انجام مي دهند
فاصله نظر وعمل کم است فاصله نظر وعمل در بعضي موارد زياداست
يافته ها الزاما قابل تعميم نيستند نتايج در اکثر موارد بايد قابل تعميم وتکرار پذير باشد
عمل مقدم برنظر است نظر برعمل مقدم است
مختصر،جزيي ودر مقياس کوچک عملي است پرحجم،کلي ودر مقياس بزرگ واغلب انتزاعي ومجرد است
پژوهش مبتني بر ارزش ها وعواطف وذهنيات معلم است پژوهش تا حد بسياري دور از ارزش ها وتعلقات خاطر پژوهش گر است
در مراحل وروش هاي تحقيق معلم مقيد به مراعات شيوه ها وفنون آماري گوناگون وپيچيده نيست پژوهشگر هر چه به شيوه ها وفنون آماري معتبر بپردازد نتايج کارش ارزشمند تر مي شود
 
براي اجراي اين روش الگوهاي متفاوتي وجوددارد که براي نمونه فقط يک مورد از آن ذکر مي شود.
الگوي 8مرحله روش تحقيق عملي(مايکل باسي:1998)
شامل 3پرسش و8مرحله
پرسش اول:در حال حاضر در مدرسه ما چه مي گذرد؟
مرحله 1
تعريف پرسش ومساله،افراد مورد نظر،کجا وچه زماني؟
مرحله2
توصيف موقعيت آموزشي،کار مورد انتظار،زيربناي فکري عمل ما
مرحله3
جمع آوري داده هاي ارزياب،نظر مشارکت کنندگان در اين وضعيت
داده هايي که مي تواند در ارزيابي موثر باشد
مرحله4
بررسي ومرور داده ها،يافتن تناقض ميا آنچه دلخواه ماست وآنچه به نظر مي رسد اتفاق مي افتد
پرسش دوم:چه تغييراتي به وجود بياوريم؟
مرحله 5
ارايه تغيير واصلاحات پيشنهادي
پرسش سوم:وقتي تغيير به وجود مي آيد چه وضعيتي پيش خواهد آمد؟
مرحله6
نظارت برتغيير پيشنهادي،نظارت بر اعمال تغيير پيشنهادي
 
مرحله7
تحليل داده هاي ارزياب،شناخت تغييرات به وجود آمده در اثر تغيير پيشنهادي
مرحله8
مرور وبررسي تغيير،تصميم گيري براي بعد از اين،آياتغيير ارزش داشت وکافي است يا چرخه ديگري از پژوهش بايد صورت
گيرد،نتايج پژوهش رابايد با چه معياري سنجيد وبا چه کسي درميان گذاشت؟

 منبع برگرفته از:Hossein Talebzadeh

http://www.talebzade.ir

*ولادت باسعادت هشتمین اختر تابناک امامت و ولایت ، حضرت امام رضا (ع) بر همگان مبارک باد*

بر روی رضـا شمـس امامت صلـوات

بر شافع ما روز قیامـت صـلوات

در شـام ولادتـش که شادنـد همـه

بفرست بر این روح کرامت صلوات 

صلوات

ماه محرم رابه شما وتمام عاشقان حسین (ع)تسلیت عرض مینمایم.

 

بیایید در ماه محرم 

اگر زنجیرمیزنیم ، قبل از آن زنجیر غفلت از پای خود باز کرده باشیم ...

اگر که سینه میزنیم ، قبل از آن سینه دردمندی را از غم و آه پاک کرده باشیم ...

خوب است اگر اشکی میریزیم، اما قبل از آن اشک از چهره ی مظلومی پاک کرده باشیم ...

آن وقت می توانیم با افتخار بگوییم : یا حسین (ع )

منبع:foshtom.persianblog.ir 

تمرین و ممارست در فرایند تدریس برای آموزش بهتر

مقدمه:          

    «تمرين و ممارست» بخش جدايي‌ناپذير فرآيند آموزش و تدريس به شمار مي‌آيد و تمركز بر آن، باعث بهبود و تعميق يادگيري فراگيرانه است. پرسش‌هاي هدف‌دار و تكاليف معنادار، ضمن سنجش آموخته‌هاي دانش‌آموزان، تصحيح و تكميل آن باعث رشد و پيشرفت فراگير مي‌شود و نتايج حاصل از پاسخگويي به آن، حاكي از حدود موفقيت يا عدم موفقيت در يك سنجش مستمر و سازنده است. هدف در اين تكاليف، خدمت به آموزش است نه در كمين نشستن براي غافلگير كردن دانش‌آموز و محك زدن او با معيار آنچه نمي‌داند. در اين رويكرد، تكاليف با فرآيند آموزش درهم تنيده‌اند.

برای بسیاری از دست‌اندرکاران آموزش و پرورش، هنوز این سوال‌ها مطرح است : تمرین چه نقشی در فرایند یادگیری دارد؟ آیا پیشرفت یادگیری مستقیما تابع تکرار است؟ اگر چنین نیست، شرایط تمرین و تکرار چیست؟ مساعدترین موقعیت برای تمرین کدام است؟ تکالیف تکراری مدارس می‌تواند برای شاگردان مفید باشد یا نه؟

در پاسخ به سوالات مطرح شده باید گفت: تاثیر تمرین و تکرار در کل فرایند یادگیری و حیطه‌های مختلف آن بویژه در حیطه روانی - حرکتی ، انکار ناپذیر است. همه این ضرب‌المثل قدیمی در کار نیکو کردن از پر کردن است،را شنیده‌اند و واقفند که بازی روی یخ یا رانندگی فقط در نتیجه تمرین و تکرار یاد گرفته می‌شود. و اگر تکرار نشوند، دیر یا زود به دست فراموشی سپرده خواهند شد.

ولی این نکته نیز غیر قابل انکار است که کیفیت اجرای تمرین ، مقدار و زمان آن نقش بسیار مهمی در تثبیت یا عدم تثبیت رفتار دارد. چنانکه آزمایش‌های متعدد نشان داده است، اجرای تمرین در زمان غیر متمرکز ، اثر یادگیری بیشتری نسبت به اجرای تمرین در زمان متمرکز دارد. مثلا شاگرد موضوع مورد یادگیری را در دو تمرین بیست دقیقه‌ای ، زودتر از یک تمرین چهل دقیقه‌ای یاد می‌گیرد. از همین رو ، تمرین و تکرار موثر باید شرایط و ویژگی خاصی داشته باشد، از جمله اینکه باید منظم و مرتب و طول دوره‌های آن مناسب باشد و در شرایط واقعی و طبیعی انجام پذیرد.

اگر شاگرد در اوضاع و احوال ساختگی و غیر طبیعی تمرین کند، مطلع شود. زیرا اطلاع از پیشرفت ، او را به کوشش وا می‌دارد. تمرین نباید بیش از حد طولانی و خستگی‌آور باشد. هر گاه عملی به طور سریع و متوالی تکرار شود ، اغلب موجب کاهش کارایی تمرین می‌شود. به این معنی که شخص در انجام دادن آن عمل به تدریج کندتر و ضعیفتر می‌شود، تا اینکه سرانجام از انجام دادن آن سرباز می‌زند. در واقع خستگی یادگیری را کاهش می‌دهد.

تمرين  ها از بخش هاي مهم و تعيين كننده كتاب درسي است. معمولا اين بخش از كتاب درسي با عنوان (خود آزمايي, تمرين ها,پرسش و فعاليت هاي تكميلي آورده ميشود.معلم با استفاده از تمرين ها فعاليت دانش آموزان را در جهت تحقق اهداف آموزشي هدايت ميكند.                                                    

كي از روش هاي پژوهش در ارتباط با تمرين ها روش تحليل ارتباطي است كه ارتباط تمرين ها  را با اهدايف درس مورد بررسي قرار ميدهد.